ประชาธิปไตยควอนตัม เรื่องจำเป็นที่หลายคนยังไม่เห็นความจำเป็น

Detailed summary

โตมร ศุขปรีชา ชวนสำรวจความสำคัญของ ‘ประชาธิปไตยควอนตัม’ เมื่อเทคโนโลยีควอนตัมกำลังจะเข้ามามีบทบาทกำหนดอนาคตของมนุษย์ไม่ต่างจาก AI พร้อมชวนตั้งคำถามว่า ทำอย่างไรให้ประชาชนทั่วไปเข้าถึงความรู้เท่าทันเทคโนโลยีที่ซับซ้อน และมีส่วนร่วมกำหนดทิศทางการใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีแห่งอนาคตได้อย่างเท่าเทียม

จริงครับ ‘ควอนตัม’ เป็นเรื่องที่ ‘ทำความเข้าใจยาก’ เอามากๆ จนอาจเรียกได้ว่าเป็นศาสตร์ทางวิทยาศาสตร์ที่เข้าใจยากที่สุดเท่าที่เคยมีมาเลยก็ว่าได้ แต่เชื่อไหมครับ ว่าควอนตัมกำลังจะกลายเป็นเรื่องที่ทุกคนต้องพยายามทำความเข้าใจมัน

คุณลองนึกถึงเมื่อสิบปีที่แล้วดูสิครับ ตอนนั้นถ้าเราพูดคำว่า ‘ปัญญาประดิษฐ์’ หรือ AI ขึ้นมา ผมเชื่อว่าหลายคนก็คงเบ้ปากเหมือนพูดถึงควอนตัมวันนี้นี่แหละ

มันฟังดูยากจัง (วะ) มันคืออะไรก็ไม่รู้ ไกลตัว จะมาอยู่ในชีวิตประจำวันของเราได้อย่างไรกัน

ควอนตัมก็คล้ายๆ แบบนั้นเหมือนกัน เพียงแต่มัน ‘ยาก’ กว่า AI มากมายนัก และคนที่เขียนเล่าเรื่องควอนตัมก็ไม่ได้มีมากมายเหมือนคนเขียนเรื่อง AI

ดังนั้น สิ่งที่ผมคิดว่าทั้งรัฐ ประชาชน และภาคการศึกษาเรียนรู้ทั้งหลายในไทยควรทำอย่างยิ่ง ณ นาทีนี้ ก็คือการทำให้ ‘ควอนตัม’ เป็น ‘ประชาธิปไตย’

เอ่อ – ไม่ได้หมายความว่าต้องให้นักการเมืองมาเรียนควอนตัมนะครับ แต่ผมหมายถึง Democratization of Quantum ต่างหากเล่า!

อีกไม่นานนัก – โลกจะก้าวเข้าสู่ยุคที่ ‘ความรู้’ บางประเภทจะมีความซับซ้อนมากเสียจนคนทั่วไปแทบไม่มีโอกาสทำความเข้าใจมัน ควอมตัมคือตัวอย่างสำคัญที่สุด เพราะมันจะก้าวเข้ามา ‘กำหนดอนาคต’ ของมนุษย์ แบบเดียวกับที่ AI ได้ทำมาแล้ว

เอาเข้าจริง เราอาจเริ่มใช้ AI กันอย่างแพร่หลาย ก่อนที่จะ ‘เข้าใจ’ มันเสียอีก ดังนั้น เมื่อถึงคราวของควอนตัม ผมจึงคิดว่าเราไม่ควรปล่อยให้ประวัติศาสตร์ซ้ำรอยเดิม เพราะสิ่งที่เรียกว่า ‘ควอนตัมเทคโนโลยี’ นั้น น่าจะเข้าใจยากกว่า AI หลายขุม เพราะอย่างน้อยที่สุด AI ยังเป็นสิ่งที่เราเห็นผลลัพธ์ได้ เราถามคำถาม มันตอบกลับมา เราสั่งให้สร้างภาพ มันก็สร้างภาพให้เรา

แต่ควอนตัมนั้นต่างกันมาก เพราะแม้แต่ ‘หลักการพื้นฐาน’ ของควอนตัม – ก็ขัดแย้งกับ ‘สามัญสำนึก’ ที่เราใช้ทำความเข้าใจโลกมาตลอดชีวิตตลอดประวัติศาสตร์ด้วยซ้ำ

Opening of the article, excerpted from The 101 World. To read the rest, open the article on the publisher's site.